Susanne van Straaten - Super aantrekkingskracht

Donderdag 9 oktober is het zover, dan openen we de tentoonstelling Wildebeesten officieel. Nog maar een paar dagen te gaan dus en dan zullen de genodigden de eerste stappen in de zaal zetten. Een dag later op vrijdag 10 oktober volgen de bezoekers. Spannende tijden voor iedereen bij Naturalis die hard gewerkt heeft aan de tentoonstelling. Ook voor mij breekt een spannende periode aan. Ik werk op de afdeling marketing en ben nu druk met de voorbereidingen voor de opening. We verwachten aanstaande donderdagmiddag toch zeker zo’n 200 genodigden die allemaal staan te trappelen om de tentoonstelling te bekijken! Maar voordat zij de ‘Wildebeesten’-zaal ingaan, krijgen zij een optreden voorgeschoteld van een aantal van onze Naturalis n-kids. Wat er precies gebeurt kan ik nog niet verklappen, maar het wordt in ieder geval een ritmisch gebeuren...

Tijdens de herfstvakantie verwachten we natuurlijk een ‘kudde’ bezoekers. Met zo’n tentoonstelling als Wildebeesten worden het vast topdagen. En er is niets leuker dan op een werkdag door een druk Naturalis te lopen.

Midden in het schrijven van deze blog, ben ik weggetrokken door projectleider Matthijs. Of ik even een spel in de tentoonstelling kan testen? Tuurlijk! Nog geen twee minuten later sta ik bij de exhibit ‘Versier de gnoe’ met een microfoon in mijn handen de paringsdans van een gnoe na te doen… Benen de lucht in, stampen met die voeten en gáán! Een beetje een vreemd gezicht, maar wel effectief: ik blijk super aantrekkingskracht te hebben. Voor een gnoe dan… Ik weet niet of ik daar in het echte leven veel profijt van ga hebben.

De voorbereidingen voor ‘Wildebeesten’ zijn ook voor de afdeling marketing al zo’n drie kwart jaar geleden begonnen. Eén van de belangrijkste taken is om de boodschap die je wilt vertellen duidelijk te krijgen. Wij willen natuurlijk dat mensen die een folder in handen krijgen of een advertentie of poster zien, denken: ‘Dáár wil ik naartoe!’. En dat gevoel moet je in een titel, een ondertitel en een beeld weten op te wekken. Een lastige taak waarover we met een reclamebureau en verschillende leden van het Wildebeesten-team hebben nagedacht. Het unieke aan de tentoonstelling ‘Wildebeesten’ is dat je je bijna letterlijk ìn de kudde op de Serengeti waant. Herken je dit een beetje als je hiernaast kijkt? De gnoe dendert letterlijk door het beeldscherm heen! Wij zijn in ieder geval erg tevreden met het eindresultaat van de campagne, maar het allerbelangrijkst blijft de bezoeker die tevreden het museum uitloopt. Alvast veel plezier!

Recente foto's van opbouw

Hier een foto-impressie van de opbouwwerkzaamheden voor Wildebeesten. Het eindresultaat zie je niet hier, maar vanaf 10 oktober in de tentoonstelling in Naturalis!

Sandra Konings - Je neus begraven in een leeuwenhuid

Bij de afdeling Educatie bedenken we van alles wat voor kinderen leuk is om te doen en waar ze tegelijk wat van opsteken. Of omgekeerd… Ik heb vanaf het begin meegedacht over Wildebeesten. Daarbij let ik er vooral op dat er voor kinderen genoeg te doen is.

Kinderen gebruiken al hun zintuigen: ogen, oren, handen. Het is dus belangrijk dat ze ook dingen kunnen aanraken. Ik wilde heel graag dat ze een krokodil konden aanraken. De krokodillen uit de collectie van Naturalis zijn hier te kwetsbaar voor en te belangrijk voor onderzoek. Toch is het gelukt en kun je straks een echte krokodil aanraken. Hein heeft een andere krokodil geleverd, die ook nog eens heel spannend in een doos zit. Door de gaten kun je hem van heel dichtbij bekijken en zijn huid en tanden voelen.

Mijn favoriete object is de Landrover. Dat is een geweldig ding want je mag er lekker van alles mee doen: de motor en de radio aanzetten en... je kunt je helemaal voorstellen hoe het is om in zo’n jeep over de Serengeti te rijden. Ook leuk voor de ouders! En een perfecte plek om een foto van jezelf op safari te maken.

We vertalen een familietentoonstelling graag naar een speurspel. Met zo’n spel kun je de tentoonstelling op een leuke en actieve manier leren kennen.Voor Wildebeesten hebben we er zelfs twee gemaakt, er is er ook eentje voor kinderen die nog niet kunnen lezen. Dat is ‘Doe de gnoe’. Je zet je gnoehoorns op en voelt je helemaal gnoe. In de zaal volg je het spoor van het gnoetje en kun je vooral veel doen: sluipen, springen, voelen…

Voor kinderen die wel kunnen lezen is er een ander spannend speurspel waarmee je Wildebeesten ontdekt. Je krijgt er een echte Naturalispet bij! Dezelfde landkaart die op de vloer ligt, zit ook in het speurspel. Je gaat op safari en maakt allerlei opdrachten. Die opdrachten verzin ik zelf. Ik heb er hele leuke tekeningen bij laten maken door illustrator Geert Rombout. Mijn favoriete cartoon is de gnoe met zijn pyromane grijns.

Omdat dat bij de vorige tentoonstelling over Apen zo’n succes was, kunnen kids nu weer komen knutselen. Dit keer is het ‘Knutsel je wild(ebeest)’. Elke middag tijdens de schoolvakanties kun je zelf je eigen zonsondergang op de Serengeti maken. Je kiest je favoriete dieren uit die je er in wilt hebben. Er zit ook een kist bij met huiden en schedels van al die dieren. Meestal mag je in Naturalis de dieren niet aanraken – nu wel! Dus je kunt je neus begraven in een leeuwenhuid of een kusje geven aan een zebra.

Wat ik wel lastig vind , is dat tot op het laatst alles nog veranderen kan. Het definitieve ontwerp was toch niet helemaal definitief... En het kan onbelangrijk lijken dat een groene knop rood wordt, maar als dat fout in het speurspel staat, komen de kinderen er niet meer uit. Of er staat een opdracht in: zoek uit hoeveel neerslag er valt in maart, en dan blijkt het antwoord opeens niet meer in de tentoonstelling terug te vinden te zijn. Nu gaat het speurspel naar de drukker, dus er kan echt niets meer veranderen!
Het leukste van alles vind ik het samenwerken met heel veel groepen mensen van Naturalis. Je ziet het in de loop van de weken groeien. Samen maken we iets superleuks!

Ilse van Zeeland - De focus bewaken

Als je een tentoonstelling wilt maken, moet je als eerste bepalen wat je gaat vertellen. Ik sta daarom aan het begin van het hele proces van het maken van een nieuwe tentoonstelling. De inhoud is de basis. Daarvoor doe ik research: ik duik de materie in, lees, kijk films, spreek met wetenschappers, zoek op internet etc. Wat is het verhaal dat we gaan vertellen? En het verhaal moet wetenschappelijk kloppen. Zo snel mogelijk ga ik met Pieter over het concept sparren. Hij stelt scherpe vragen die soms lastig te beantwoorden zijn, maar wel essentieel zijn voor een goed concept. We brainstormen ook om te kijken of er voldoende elementen in het verhaal zitten die we interactief kunnen maken.

Het was een vrij lastige opgave in het begin. Hoe geef je betekenis aan zo’n groot en breed onderwerp als de Serengeti? Met daarbij nog het beeldmateriaal van natuurfilmer Hugo van Lawick. De Serengeti is een beschermd natuurgebied in Afrika, maar het is niet bij iedereen bekend. Dat geldt ook voor Hugo van Lawick. Met dit onderwerp kun je alle kanten op en over alles is veel te vertellen. De focus was lastig te vinden, totdat alles toch op zijn plek viel. In het materiaal dat ik verzamelde kwam steeds een element naar voren: het is een dynamisch ecosysteem en dat wordt geïllustreerd door de migrerende kuddes gnoes. Daarna ontdekte ik dat de gnoes met hun migratie eigenlijk de grenzen van het Serengeti gebied bepalen, dat ze een belangrijke rol hebben in het ecosysteem en dat ze een heel succesvolle soort zijn. Precies het fenomeen van de grote trek is heel bekend: denderende kuddes gnoes die zich massaal in de gevaarlijke Mara rivier storten – dat beeld kennen mensen en het spreekt tot de verbeelding.

Als je eenmaal de kern te pakken hebt, moeten inhoud en vorm samenkomen. Ik probeer om in dit proces de focus te bewaken. Het zou bijvoorbeeld leuk zijn als er ook olifanten en giraffen in de tentoonstelling komen omdat het over Afrika gaat. Maar deze dieren komen niet echt in aanraking met de gnoes. Leeuwen natuurlijk wel, die jagen op de gnoes. De leeuw waarmee ik op de foto sta, ligt nog in het magazijn te wachten totdat hij een plekje krijgt in de zaal.

De gnoe is een hoofdrolspeler in het ecosysteem op de Serengeti. Dat verhaal moet helder blijven voor het publiek. Ik zorg steeds dat de keuzes die gemaakt worden inhoudelijk te verantwoorden zijn.

De tentoonstelling vertelt niet over de migratie, maar we nemen de bezoekers mee de Serengeti door. Zo krijg je vanzelf de informatie over het ecosysteem. Zonder het expliciet te zeggen gaat het er wel over.

Er zit veel informatie in de tentoonstelling, maar bezoekers bepalen zelf door middel van interactieve tekstbordjes hoeveel ze willen weten. We proberen het verhaal zo aantrekkelijk mogelijk te brengen om de nieuwsgierigheid te prikkelen. Dan ben je het meest gemotiveerd om iets te leren. Kennis is leuk!

Een belangrijk element in Wildebeesten zijn de indrukwekkende filmbeelden van de beroemde Nederlandse natuurfilmer Hugo van Lawick. We zetten zijn invalshoek tegenover die van de wetenschappers. Ze kijken naar hetzelfde land, maar ze verzamelen ander soort informatie en ze doen er iets anders mee. Hugo van Lawick vind je bij de landrover, de wetenschappers in een tent. Daar laten we de wetenschappers aan het woord. Zij vertellen hoe ze onderzoek doen en wat ze daarmee te weten komen. In die tent kun je ook zelf onderzoek doen. Je gaat dan ‘rollen met drollen’, daar zit namelijk een hoop informatie in die onderzoekers prima kunnen gebruiken!

Elke dag verandert er iets

Gisteren (18 september) kreeg de hele projectgroep Wildebeesten een exclusieve rondleiding door de zaal in opbouw. Wat is het spannend om al die ideeën die we steeds besproken hebben, nu in het ‘echt’ te zien ontstaan. “Over 1 dag en 1 week moet alles op zijn plek staan en draaien. Dan hebben we nog 2 weken om de puntjes op de i te zetten.” Toen projectleider Matthijs dat zei in een nog wat lege en rommelige zaal, werden we toch wat zenuwachtig. Maar als je dan ziet wat er al wel staat en werkt, krijg je er enorm zin in. Elke dag verandert er van alles in de zaal.

In de nog lege ruimte trekt een soort omgekeerde witte parasol aan het plafond meteen de aandacht. Dat is het zogeheten ‘velum’, een doek waarmee de hele zaal in een ander licht kan worden gedompeld. Aan het plafond hangt nu een fijnmazig netwerk van allerlei spots. Dit lichtsysteem staat in directe verbinding met het gigantische filmscherm, zodat de sfeer aangepast wordt aan de beelden die je ziet. En dat kun je als bezoeker straks allemaal zelf bepalen als regisseur bij het grote mengpaneel.

Bij de ingang trilden we allemaal opeens op onze grondvesten. Frank demonstreerde de trilvloer, waar je letterlijk de wildebeesten voelt aan komen denderen. Suzanne van productie was de dag ervoor bij een geluidenmagiër op bezoek geweest om het geluid van een daverende kudde uit te zoeken. Dat wordt een overdenderende eerste stap op de Serengeti van Wildebeesten.

Op de grond ligt het tapijt met de plattegrond van de Serengeti en daarop de route die de wildebeesten afleggen. Nu nog leeg, maar straks staan de echte wildebeesten erop.

In een hoek staat een echte Landrover, te wachten totdat er iemand achter het stuur kruipt. Hij is in twee stukken naar binnen gebracht. Nu is het een complete auto, waarin van alles te ontdekken is. We verklappen niet alles, maar we hebben bijvoorbeeld echte Tanzaniaanse nummerplaten op de kop kunnen tikken en op de radio speelt muziek van een Tanzaniaans radiostation. Hij wordt zelfs officieel gekeurd als veilig speeltoestel. Je moet je bedwingen om er niet even in te klimmen.

Matthijs was opgelucht dat eindelijk de voelschedels door de douane heen waren voor de ‘Serengeti steakhouse’. Die hebben wel 4 weken vastgestaan, omdat documenten ontbraken, de post verkeerd werd bezorgd, een vergunning anders moest… Dat soort tegenslagen heb je in elk project wel, maar bij alle spanning die zich nu concentreert in deze paar weken, kun je ze beter niet hebben.

Ook is er nu goedkeuring om echt hooi te gebruiken om te laten zien hoeveel planteneters eigenlijk eten. Het hooi is helemaal geïmpregneerd en heeft 2 weken in een CO2-container gezeten om alle mogelijke beestjes te doden.

Ergens langs de kant ligt een plaat die helemaal vol zit met kleine sensoren. De printjes van Frank, die ‘voelen’ waar je staat als je de kudde aan het besluipen bent. Leuk om die techniek erachter te zien, straks zit die plaat omgedraaid in de vloer en zie je er niets meer van terug.

Overal staan al kisten en ligt materiaal, bijna niets staat nog op zijn goede plek. Maar met elke stap die we in de zaal zetten, werden we enthousiaster. Wildebeesten wordt een hele spannende tentoonstelling!

Vanessa Neuerburg - Kuddegedrag op kantoor

Bij het Bureau Evenementen van Naturalis bedenken wij hoe we onze zakelijke klanten een mooie aanbieding kunnen doen met een link naar de tentoonstelling Wildebeesten. Bij alle evenementen die we ontwikkelen willen we graag het museum betrekken, bijvoorbeeld met een rondleiding voor de gasten van het bedrijf. En omdat Wildebeesten onze grote familietentoonstelling is, willen we dat thema zoveel mogelijk laten terugkomen. Zelfs in de hapjes die we gaan serveren als bedrijven een zaal bij ons huren, proef je de Tanzaniaanse sfeer. Zo kun je straks KUKU NA NAZI krijgen: in kokos gemarineerde kip op naanbrood. Of MASALE: gefrituurde poon met yoghurt dip.

Mijn favoriete dieren zijn vogels. Daarom wilde ik graag op de foto met een ooievaar, deze staat in onze Galerie in het Pesthuis.In Wildebeesten is alleen een gier te zien, maar op de Serengeti komen ook ooievaars langs. Het zijn trekvogels die vanuit onder andere Nederland naar Afrika vliegen.

Een tentoonstelling over de natuur en de wilde beesten in Afrika zal de toeristische markt aanspreken. Mensen die ernaar toe op reis willen of er juist zijn geweest, kunnen in Wildebeesten de sfeer proeven – en dat zonder vliegticket. Daarom willen we reisbureaus aanbieden dat ze Afrika-informatiedagen in Naturalis kunnen organiseren tegen een bepaalde korting. Ook voor fotografen en filmers is Wildebeesten een aantrekkelijke tentoonstelling, omdat er een belangrijke rol is weggelegd voor de filmbeelden van de beroemde natuurfilmer Hugo van Lawick. Hoe kijkt hij tegen de Serengeti aan, met zijn blik als filmer? Voor deze doelgroep willen we bijvoorbeeld fotografieworkshops gaan organiseren.

Voor het bedrijfsleven is bioloog Patrick van Veen bezig om een Serengeti business game op poten te zetten, samen met de Hugo van Lawick Foundation. Die stichting is opgezet door Hugo’s broer Godi van Lawick. De foto’s en films van Hugo van Lawick worden gebruikt om kinderen in Tanzania les te geven over de natuur in hun land. De opdracht voor de business game is dan ook een lesprogramma te maken om kinderen te leren dat ze korte termijn visie (jagen op wild) moeten gaan vervangen door de lange termijn visie (natuurbehoud). Bedrijven kunnen het doen als afdelingsuitje of als teambuilding. Een bezoek aan Wildebeesten zit natuurlijk ook in het programma. Ik vind het een hele mooie samenwerking, een bundeling van krachten!

Patrick van Veen gaat ook workshops geven over kuddegedrag. Er is heel veel te vertellen en te ontdekken over het gedrag van de grote kuddes gnoes die over de Serengeti trekken. Ook andere dieren worden door het kuddegedrag beïnvloed. Het grappige is dat Patrick die lijn doortrekt naar ons mensen. Hij ontwikkelt de workshop kuddegedrag speciaal voor het bedrijfsleven. Hoe onderscheid je je van de massa, en wanneer is het handig om met de groep mee te gaan? Het lijkt mij een hele leuke sessie waar ik erg benieuwd naar ben! En die workshop gaan we tijdens Wildebeesten aan onze zakelijke klanten aanbieden.

Wat ik leuk vind om te begeleiden, zijn onze Goede Doelendagen. In een relatief rustige maand als november, bieden wij goede doelenorganisaties het museum gratis aan zodat zij hun donateurs in de watten kunnen leggen. Dit jaar zijn Save The Children en het Liliane Fonds onze gast. Zij kunnen in Naturalis hun donateurs persoonlijk bedanken en tegelijkertijd hun eigen Afrikaanse of Tanzaniaanse projecten belichten. Wij krijgen in ruil daarvoor extra publiciteit bij de achterban van deze organisaties. Onze doelstellingen liggen vaak in het verlengde van elkaar en we versterken elkaars imago zo op een mooie manier.

Dit zijn dus allemaal projecten die gaan lopen als Wildebeesten is geopend. Ik denk al wel vanaf het begin mee over de invulling van de tentoonstelling. Maar vooral in de uitvoering, als het eenmaal draait, kom ik in actie. Nu eerst de officiële opening voor genodigden op 9 oktober. Ik ben betrokken bij de invulling, hoe maak je er een feestje van, hoe organiseer je het, hoe regel je de logistiek, de hapjes en drankjes. De plannen zijn gemaakt, en ik weet zeker dat het echt een denderende opening wordt, helemaal in de stijl van Wildebeesten!

Frank Vermeij - Een klein slim printplaatje

Mijn werk is de ideeën voor de Wildebeesten tentoonstelling technisch mogelijk maken. Het is een hele interactieve tentoonstelling geworden. Om al die interactieve tentoonstellingsonderdelen (exhibits) te laten werken heb ik een klein elektronisch printplaatje gemaakt dat ik overal kan toepassen. Het is een soort minicomputertje. In totaal heb ik er wel honderd van laten maken.

Een leuke plek waar dit printje zijn werk doet is bij de exhibit ‘Besluip de kudde’. Je kruipt hier in de huid van een cheetah die jaagt op gnoekalfjes. Je moet de kudde heel voorzichtig benaderen, anders hebben ze je door en rennen ze weg. Het printje zit als sensor in de vloer, waar hij meet of je te snel sluipt. Er zit ook nog een sensor die ziet of je laag genoeg kruipt. Het wordt een hele toer om goed te jagen. Zo leer je welke tactiek de roofdieren gebruiken bij de jacht.

Nieuw in Wildebeesten zijn elektronische tekstschermpjes. Die komen in de plaats van de papieren teksten en daar kun je dus ook meer mee. Het printje zorgt ervoor dat het volgende plaatje verschijnt als je op de knop drukt.

Maar het printje kan veel meer. We gebruiken hem ook in de onderzoekstent. Daar moet je straks onderzoeken welke drol bij welk dier hoort, door ze aan te raken. Graaien in gnoepoep ja! En het printje kan voelen of je dat goed hebt gedaan.

Ook in de landrover en bij de oversteek van de Mararivier werkt het printje. Het is erg leuk om iets te bedenken dat op zoveel verschillende plekken kan worden ingezet.

Een belangrijke technisch nieuwtje in de tentoonstelling is de theaterinrichting. Die hebben we kunnen bekostigen uit een deel van de subsidie van onze hoofdsponsor de BankGiroLoterij. Er komt theatrale verlichting, een nieuwe geluidsinstallatie en een zogeheten ‘showcontroller’, die alles wat gebeurt in de zaal aan elkaar kan koppelen. Op een megagroot filmscherm zie je prachtige filmbeelden van Hugo van Lawick over de Serengeti. Als bezoeker kun je het thema van die films beïnvloeden. Kies je bijvoorbeeld het thema regen, dan verandert niet alleen het filmbeeld maar ook het licht, het geluid en daarmee de hele sfeer in de zaal. Ik denk dat menig theater jaloers zal zijn op de techniek die wij straks in Naturalis hebben!

Het filmbeeld is sowieso uniek. Vijf beamers projecteren samen één filmbeeld op het scherm van 16 meter breed. Elke beamer maakt wel een ander beeld, maar het lijkt alsof het één beeld is doordat de overgangen niet te zien zijn. Net zoals je een panoramafoto zou maken en steeds een stukje verder opschuift… maar dan anders. Het wordt heel bijzonder, je moet het echt zien.

Al met al zitten er aardig wat technische snufjes in Wildebeesten. Leuk om even de cijfers achter elkaar te zetten:
- 8 beamers

- een filmscherm van 16 bij 3 meter

- 23 elektronische tekstschermpjes

- 100 slimme printjes

- 16 digitale geluidskanalen

- 20 speakerboxen

- 48 lichtdimmers

- 17 PC’s (voor spelletjes, om het licht te sturen, etc.)

- 2,5 kilometer aan kabels

De komende tijd gaan we alles op elkaar afstemmen en dan starten we met het aanleggen van kabels etcetera. Na 24 augustus wordt de tentoonstelling Zo apen zo mensen afgebroken. Dat duurt een week. Dan hebben we een week om het theatergrid (zeg maar de verlichting) aan het plafond op te hangen, waarna we de tentoonstelling Wildebeesten gaan opbouwen. Er is dus nog een hoop werk te verrichten. Spannend om straks te zien hoe alles wat we hebben bedacht eruit komt te zien en gaat werken!

Astrid Kromhout - Op stap met een gnoe

Je maakt de raarste dingen mee als je voor Naturalis werkt. Wildebeesten is de eerste grote familietentoonstelling waar ik bij betrokken ben als communicatieadviseur op de afdeling Marketing. En ik val van de ene verbazing in de andere. Niet alleen waar je allemaal aan moet denken bij het maken van zo’n tentoonstelling en wie er allemaal bij betrokken zijn. De geweldige ideeën die er opborrelen en de zorgvuldigheid waarmee al die creativiteit binnen het verhaal van de Serengeti gepast wordt. Want het moet wel kloppen wat we zeggen.

Maar ook de gekke dingen die je op je pad komen. Zo ben ik op stap geweest met een echte gnoe! Nou ja, de buste van een gnoe. Maar wel een echte. Eentje uit de collectie van Hein. Je ziet nooit zo’n wild beest van zo dichtbij, dat is wel indrukwekkend. Hij moest naar Amsterdam om gefotografeerd te worden voor de reclamecampagne, die door ons reclamebureau De Ideeënbus is bedacht. En ja, die horens, dat moesten natuurlijk ook echte gnoehorens zijn, want dat hoort bij Naturalis. Omdat het een echte opgezette gnoekop is, moest ik hem letterlijk met handschoentjes aanpakken. Hij logeerde een nachtje bij me thuis; de volgende ochtend kwam ik slaperig de trap af, zag in mijn ooghoek het beest op de deurmat staan en was meteen klaarwakker! Nog eens wat anders dan je ochtendkrantje.

Hij reed gezellig met me mee achterin de auto naar Amsterdam, waar fotograaf Marcel Christ hem als fotomodel kon gebruiken. Ter plekke bleek, dat de opgezette gnoekop te kwetsbaar was om te gebruiken, met dat papier om hem heen. Dus is er uiteindelijk een gnoeschedel gebruikt; de contouren van de kop konden goed door het papier heen zichtbaar worden gemaakt. Reclamebureau De Ideeenbus uit Amsterdam doet op haar eigen weblog verslag van 'the making of' de campagne voor Wildebeesten. Met foto's van de ingewikkelde fotosessie met de schedel van de gnoe en het papier.

Het beeld van de horens die door het papier denderen en de krachtige titel geven precies weer wat Wildebeesten is: een spannend avontuur dat je meemaakt met de gnoe en alle andere dieren die niet zonder hem kunnen op de Serengetivlakte. In het marketingplan, dat ik aan het begin van het traject opgesteld heb, staat die kernboodschap ook beschreven. Verder staat erin hoeveel bezoekers we willen trekken, welke doelgroepen we willen bereiken en hoe we dat voor elkaar willen krijgen. Het campagnebeeld gaan we gebruiken in folders, posters, de website en voor allerlei activiteiten en evenementen die we gaan organiseren. Nu zijn we bezig met het uitwerken van die activiteiten, voor gezinnen met kinderen, maar ook voor doelgroepen als fotografen en toeristen.

Een van die activiteiten loopt al: bij Beeld en Geluid in Hilversum krijgen kinderen een gratis voucher voor een bezoek aan Naturalis, en bij Naturalis krijgen ze een voucher voor Beeld en Geluid. Wij hebben namelijk samen het eigendom van de films van de beroemde natuurfilmer baron Hugo van Lawick. Deze films zijn eigenlijk de basis voor onze tentoonstelling Wildebeesten, en ook voor de tentoonstelling ZOOM Safari die nu draait bij Beeld en Geluid. Twee heel verschillende tentoonstellingen met een knipoog naar elkaar. We hopen dat ze elkaar ook wederzijds versterken qua bezoekers!

Op deze manier maken we nu al promotie voor Wildebeesten. Dat doen we ook met het promotiefilmpje dat je hier rechts op het weblog ziet. Het was heel leuk om bij het maken van die film betrokken te zijn. Samen met regisseur Erik den Boer van Los Imagos hebben we een draaiboekje bedacht, de kinderen van mijn collega Mechelien spelen de hoofdrollen en de Landrover is ter beschikking gesteld door Teije Proost van Amstel Landrovers. Het is precies zo’n zelfde Landrover als die gebruikt werd door Hugo van Lawick voor zijn filmopnames in de Serengeti. Sterker nog: Teije heeft nog met hem samengewerkt. Bovendien komt er een heuse Landrover in de tentoonstelling te staan, waarvan alles behalve de motor nog werkt! Betere verweving van vorm en inhoud is er bijna niet. En dat past helemaal bij Naturalis.

Hein van Grouw - Mijn dieren zijn het meest populair - helaas

Ik zorg voor alle zoogdieren en vogels die Naturalis in haar wetenschappelijke collectie heeft. Dat is de grote verzameling van opgezette dieren, skeletten en huiden, die in die hoge toren staat naast het museum. Het zijn ook meteen de meest populaire dieren want ze spreken een groot publiek aan. En mij ook natuurlijk, als collectiebeheerder! Ik vind het heel belangrijk dat wij mensen vertellen over onze collectie, zodat je kunt leren hoe de natuur eruit ziet en hoe dat vroeger is geweest.

Mijn werk voor Wildebeesten zit er al weer op. Pieter en Ilse, die de nieuwe tentoonstelling bedenken, willen graag de belangrijkste dieren uit de Serengetivlakte in de zaal hebben. Dat vragen ze eerst aan mij: welke dieren heb je? Natuurlijk gaat dat om de gnoe, maar ook een zebra, leeuw, hyena en krokodil. Alleen: voor Wildebeesten heb ik maar heel weinig dieren. Dieren uit Afrika hebben we bijna niet. Het zwaartepunt van de Naturalis collectie ligt in Indonesië en Europa.

Een van de dieren die ik wel kon leveren voor Wildebeesten is de Rüppel’s gier. Dit exemplaar komt oorspronkelijk uit dierentuin Blijdorp en staat in mijn collectie. Vroeger werden veel dieren uit dierentuinen aan het museum gegeven om te worden opgenomen in de wetenschappelijke collectie. Deze gierensoort is genoemd naar Eduard Rüppel (1794-1884), een Duitse bioloog die veel onderzoek heeft gedaan naar de vogels van Oost-Afrika.

Omdat de gnoes echt massaal in kuddes over de Serengeti denderen, zou het natuurlijk het mooiste zijn om een grote kudde gnoes neer te zetten. Uiteindelijk hebben we vijf volwassen dieren en een jonkie kunnen krijgen. Geen grote kudde maar dat verbaast me niet. Ten eerste moet je specifiek de blauwe gnoe hebben die op de Serengeti rondtrekt. En dan zijn er maar zo’n tien musea die, als je geluk hebt, allemaal zo’n gnoe hebben en hem dan ook uit willen lenen.

Verder zijn niet alle dieren uit onze collectie geschikt om tentoon te stellen. Vroeger, zeg maar voor 1900, werden dieren nog wel opgezet voor de collectie. Dat deden ze niet voor het mooie, maar voor de wetenschap: je moet kunnen zien wat voor huid een dier heeft, hoe zijn botstructuur is etc. om te kunnen zeggen welke soort het is. Na 1900 werden dieren niet meer opgezet, heel praktisch vanwege ruimtegebrek. Nu worden huiden gebalgd, een soort gedroogd, en de botten bewaren we apart in lades. Dat is voor de wetenschap prima. Dit betekent wel dat de opgezette dieren die we hebben meer dan 100 jaar oud zijn en minder mooi. Nieuwe dieren krijgen we vaak vanuit dierentuinen zoals Blijdorp. Die werden toen opgezet voor de wetenschappelijke collectie, maar hiervoor zijn die eigenlijk minder interessant. Ze leven in dierentuinen onder andere omstandigheden dan in het wild, hun skelet wordt anders, ze krijgen minder grote kauwspieren omdat ze kant en klaar voer krijgen, het pigment in hun huid is anders, en ze krijgen misschien slijtageplekken. Met dit alles zijn ze dus niet te vergelijken met hun wilde soortgenoten en daarom minder geschikt als wetenschappelijk object. Als er nu voor tentoonstellingen een dier uit mijn collectie nodig is, geef ik ze dus meestal een voormalig dierentuin exemplaar.

Ik vind het tegelijkertijd ook lastig dat ‘mijn’ zoogdieren en vogels zo veelgevraagd zijn, want er zitten altijd risico’s aan het tentoonstellen van die dieren in het museum. Mensen mogen er absoluut niet aan zitten. Sowieso is de vacht behandeld met chemische middelen dus dat is niet goed om aan je handen te krijgen. Maar de vacht kan beschadigen door aanraking, de haren vallen dan uit bijvoorbeeld. En het klimaat in het museum is wel gereguleerd, continu 18 graden, maar toch minder dan in de toren. Bijvoorbeeld voor een zebra is het funest als het te warm is. De huid krimpt dan waardoor hij openscheurt. Juist die zoogdieren van meer dan 100 jaar oud zijn extra gevoelig voor temperatuur en vocht, omdat ze anders geprepareerd zijn. En dat zijn nu juist de kostbaarste exemplaren. Dus ik stel hoge eisen als dieren uit mijn collectie worden tentoongesteld. Dat is wel eens jammer want ik moet vaak nee zeggen. Maar die dieren moeten voor wetenschappelijk onderzoek nog wel een paar 100 jaar meegaan!

Pieter Aartsen - Lekker met een leeg vel beginnen

Voor elke tentoonstelling bij Naturalis, dus ook voor Wildebeesten, maak ik het ruimtelijk ontwerp. Ik schets hoe de zaal eruit moet komen te zien en ik bedenk de vorm en de functie van de onderdelen van de tentoonstelling. Daarvoor werk ik nauw samen met mijn collega Ilse, zij is de inhoudsontwikkelaar. Zij komt later in dit blog aan het woord. Wij zijn eigenlijk het creatieve team van Naturalis: tekst en beeld komen bij ons vandaan. Het is wel uniek dat een museum zo’n team in huis heeft, meestal zie je dat met name het 3 D-ontwerp wordt uitbesteed.

De eerste periode zijn we veel met elkaar in overleg, dan moeten we alles vanaf nul creëren. Dat vind ik ook het allerleukste om te doen. Lekker met een leeg vel beginnen! Ik hoef me minder met de inhoud te bemoeien en ik kan dan ook heerlijk domme dingen vragen aan Ilse, maar dat maakt wel dat ze sommige dingen sterker gaat formuleren of nog eens wil uitzoeken. De meeste energie gaat in die beginfase zitten in het helder krijgen van de kernboodschap: wat willen we het publiek met de tentoonstelling vertellen? Beter nog: wat wil het publiek van ons horen als het over de gnoes, Afrika en de Serengeti gaat? Dat is de ruggengraat van de tentoonstelling, als je dat helder hebt is dat in de rest van het proces ook veel makkelijker voor alle anderen die ermee aan de slag gaan. Samen met het reclamebureau hebben we hierover gebrainstormd, wat uiteindelijk leidde tot de zin die alles in zich heeft: Het avontuur van de grote trektocht.

In het begin is alles nog mogelijk en er zingen dan heel veel ideeën rond. Daarna moet ik die ideeën hard maken, dat valt vaak tegen. Soms is iets bijvoorbeeld technisch niet haalbaar en dan moet je het idee laten vallen. Je kunt wel wat verzinnen op papier, maar dat omzetten in iets dat echt werkt is niet altijd even makkelijk.
Een exhibit, zeg maar een afgebakend onderdeel van de tentoonstelling, moet op eigen benen kunnen staan. Een exhibit die nu bijvoorbeeld in Wildebeesten komt te staan, is de gnoe karaoke: met zijn allen kun je dan zo goed mogelijk het geluid van een gnoe nadoen, wordt erg leuk. Wat ik bedoel is dat een bezoeker daarmee zonder uitleg aan de slag moet kunnen. Ik verzin het idee en hoe het eruit moet zien, maar ik moet er daarna als het ware uitstappen en vanuit de bezoeker kunnen kijken. Snapt die het ook? En we willen ook graag dat iemand er nog wat van leert. We willen voorkomen dat een exhibit niet voldoende communiceert.

In een van die exhibits ligt mijn favoriete object, waarmee ik op de foto sta. Het is een verdovingsgeweer, met pijltje, dat echt in de Serengeti wordt gebruikt. Daarmee verdoven ze leeuwen die dan een halsband omkrijgen om ze te kunnen volgen. Hoe dat onderzoek precies werkt, zie je straks in de tentoonstelling in een heuse onderzoekstent.

Op dit moment zitten we in de fase waarin alle ideeën geproduceerd moeten worden. We zijn dus in gesprek met veel externe partijen waarmee we een bouwteam hebben geformeerd. Ik voel me een soort dirigent: ik heb de vorm en de functionaliteit bedacht, nu maken we de vertaalslag: hoe ziet het eruit en wat doet het? Samen moeten we de muziek maken en het mag niet vals klinken!Ik vind het wel moeilijk om al die mensen aan het werk te krijgen, want er komen steeds nieuwe vragen op me af. Ik moet goed uitleggen wat ik wil met een exhibit, maak nieuwe tekeningen, moet soms dingen aanpassen… Deze fase kost veel tijd.

Binnenkort krijgen we de eerste voorstellen voor een aantal exhibits, onder andere de gnoe karaoke maar ook bijvoorbeeld voor de oversteek van de Mara rivier. Dit is een heel spannende fase in de grote trek van de gnoes. Ze steken dan massaal een brede rivier over waarin heel veel krokodillen op de loer liggen. Dat gaan we in de zaal nabootsen, dat moet je meemaken!